Om al van te leren
1. Ontstaan van een conflict.
2. De ontwikkeling van een conflict.
3. De stille brandstof van een conflict.
4. Systemisch werk – verbonden blijven, ook wanneer het botst!
5. Samenwerken aan een uitweg
1. Ontstaan van een conflict.
Een conflict ontstaat wanneer twee mensen – of groepen – het gevoel hebben dat hun wensen, belangen of behoeften niet samen kunnen gaan. Emoties lopen op, men voelt zich niet gehoord of begrepen, en langzaam ontstaat gedrag dat elkaar in de weg zit. Dat gedrag is vaak het meest zichtbare deel van een conflict en uit zich vooral in de manier waarop mensen met elkaar communiceren.
Voorbeelden uit het dagelijks leven zijn herkenbaar:
- Een stel dat beiden wil investeren in hun carrière en daardoor het huishouden ziet veranderen in een bron van spanning.
- Twee kandidaten die strijden om dezelfde functie.
- Buren die al langere tijd last hebben van geluidsoverlast, totdat de irritatie omslaat in agressie.
In de eerste situaties is het conflict nog nauwelijks zichtbaar in het gedrag, maar zodra mensen elkaar actief beginnen te blokkeren, kan de negatieve beeldvorming snel groeien. Wantrouwen neemt toe, en het gedrag wordt steeds destructiever. Dán spreken we pas echt van een conflict.
2. De ontwikkeling van een conflict.
De escalatieladder is een model wat weergeeft hoe een conflict zich in de loop der tijd via de verschillende fasen en treden kan ontwikkelen en verharden. De treden omhoog. Na onderkenning in welke fase zich een conflict bevind kan er gericht gewerkt worden aan de-escalatie en oplossen van het conflict. De treden weer omlaag.
3. De stille brandstof van een conflict. De vicieuze cirkel van wantrouwen.
Wanneer we de acties van de ander bekijken door de lens van wantrouwen, reageren we vaak vanuit twijfel, scepsis en onzekerheid. Oude ervaringen kunnen daarbij onbewust meespelen, waardoor onze reactie soms sterker of emotioneler uitvalt dan we zouden willen.
Voor de ander werkt dit precies hetzelfde: onze heftige reactie bevestigt juist weer diens eigen twijfels en eerdere negatieve ervaringen. Zo ontstaat een patroon waarin beide partijen elkaar – vaak zonder dat ze het doorhebben – blijven bevestigen in hun wantrouwen.
Als deze cyclus zich blijft herhalen, voedt dit het conflict. Het houdt de spanning niet alleen in stand, maar kan het zelfs verder laten escaleren.
4. Systemisch werk – verbonden blijven, ook wanneer het botst!
In relaties kan het soms stroef verlopen. Er ontstaat spanning, misverstanden of steeds terugkerende conflicten. Momenten waarop je voelt: er speelt meer dan wat zichtbaar is aan de oppervlakte.
Met elkaar in relatie zijn betekent verbonden zijn. Die verbinding is soms duidelijk voelbaar, maar vaak ook onbewust aanwezig. Of het nu gaat om je familie, je werkomgeving, een vereniging, een projectteam of een andere groep: samen vormen we een systeem. Elk systeem kent zijn eigen geschiedenis, patronen en onderlinge dynamiek.
Systemisch werk, waaronder familie- en organisatieopstellingen, maakt deze vaak onzichtbare patronen zichtbaar. Het biedt inzicht in wat er werkelijk speelt binnen een systeem en waarom situaties zijn ontstaan zoals ze zijn. Conflicten staan zelden op zichzelf. Regelmatig blijken dezelfde thema's en patronen zich op meerdere plekken in het leven te herhalen, zowel privé als in het werk.
Wanneer er inzicht ontstaat, komt er beweging. Vastgelopen of pijnlijke relaties krijgen weer ruimte om te verzachten en te veranderen. Ook binnen teams en organisaties ontstaat meer helderheid en ontspanning, waardoor samenwerking en communicatie natuurlijker kunnen verlopen.
Door aandacht te geven aan wat zich onder de oppervlakte afspeelt, ontstaat ruimte voor duurzame verandering. Systemisch werk ondersteunt het versterken van verbindingen en draagt bij aan meer rust en vertrouwen, zowel in persoonlijke relaties als in professionele contexten.
5. Samenwerken aan een uitweg.
Soms kiezen partijen ervoor om in onderling overleg tot een oplossing te komen. In andere situaties wordt een derde betrokken. Dat kan door middel van;
- Een bovenpartijdige beslissing, waarbij een rechter of arbiter een uitspraak doet.
- Een andere mogelijkheid is bemiddeling. Daarbij schakelen partijen een onafhankelijke derde in die het proces begeleidt, terwijl zij zelf, op basis van vrijwilligheid en eigen regie, verantwoordelijk blijven voor het vinden van oplossingen.
Binnen bemiddeling zijn er verschillende manieren om naar een oplossing toe te werken. De focus kan liggen op het herstellen en verbeteren van de relatie en het begrijpen van de achtergronden van het conflict, met oog voor de lange termijn. In andere gevallen ligt de nadruk meer op het onderhandelen en het komen tot een praktische en snelle oplossing, iets meer gericht op de korte termijn.
Iedere partij brengt hierin eigen wensen, behoeften en voorkeuren mee, en dat is vanzelfsprekend. Ook de bemiddelaar heeft een eigen stijl en aanpak. In overleg met alle betrokkenen wordt gekeken welke werkwijze het beste aansluit bij de situatie en bij wat nodig is om verder te kunnen.
Wat alle vormen van bemiddeling met elkaar verbindt, is het zorgvuldig doorlopen van een proces. Een proces waarin aandacht is voor wat gezien en besproken moet worden, zodat er stap voor stap ruimte ontstaat voor helderheid, begrip en perspectief. Deze processtappen vormen samen de basis voor het vinden van een duurzame weg uit het conflict. Zie de volgende afbeelding met een voorbeeld van een bemiddelingsproces.
